Przed pierwszym koncertem visual kei w Stanach Zjednoczonych gatunek ten znany był tylko tym amerykańskim fanom, którzy odkryli go innymi drogami niż za pośrednictwem występów, np. Internetu, japońskich animacji czy ustnego polecenia. Nurt ten pojawił się w obrębie japońskiej kultury w Ameryce na chwilę przed szczytem sprzedaży japońskich mainstreamowych animacji w 2003 roku, kiedy to przychody z anime w USA przekroczyły 550 milionów dolarów.1 Od tego momentu, wraz ze wzrostem popularności anime, zwiększała się liczebność fandomu visual kei.
Duel Jewel był prawdziwym zagranicznym pionierem, jako że zagrał pierwszy koncert visual kei, który miał miejsce w 2002 roku na konwencie A-Kon w Dallas w Teksasie.2 W następnym roku ta sama grupa postawiła kolejny kamień milowy w historii visual kei w USA, grając, dzięki organizatorowi Jhouserock, pierwszą trasę po tym kontynencie. Zespół odwiedził pięć miast, przy czym wystąpił także na kilku konwentach, m.in. Katsuconie w Wirginii3, Anime Central w Illinois4 i powrócił do Teksasu na A-Kon5.
Pierwszym zespołem visual kei, występującym obok amerykańskiej grupy, był D’espairs Ray, który zagrał w 2005 roku wspólną trasę z Genitorturers i Trashlight Vision. 6 Otworzyło to drzwi dla wzajemnej współpracy między japońskimi i niejapońskimi artystami na całym świecie, prowadząc do licznych tras koncertowych obejmujących różne kontynenty.
W 2005 i 2006 w Santa Barbara w Kalifornii odbył się pierwszy konwent poświęcony wyłącznie japońskiej muzyce rockowej, nazwany Jrock Connection.7 Mimo że impreza ta miała tylko dwie edycje, zanim jej nie zawieszono, biorący w niej udział fani mieli okazję zobaczyć występy licznych japońskich artystów rockowych i visual kei, takich jak Karma Shenjing, a także amerykańskich grup inspirowanych visualem, np. Serafilii.
Jak widać na powyższym wykresie, koncerty visual kei w Stanach Zjednoczonych rozpoczęły się w 2002 roku, a ich ilość przez lata stale się zwiększała, by osiągnąć szczyt w 2008. Dla kontrastu, liczba unikalnych wykonawców, czyli ilość różnych artystów występujących w USA w danym roku, także wzrastała, ale była znacznie bardziej stabilna niż ogólna liczba koncertów. Może to wynikać z polityki niektórych artystów, takich jak DIR EN GREY, którzy grają długie trasy, i takich, którzy podczas tej samej trasy występują zarówno w klubach, jak i na konwentach anime; w niektórych przypadkach są oni jedynymi artystami visual kei w danym roku odwiedzających Stany Zjednoczone.
W lecie 2006 roku DIR EN GREYowi z powodzeniem udało się zagrać obok niejapońskich artystów rockowych podczas Family Values Tour i festiwalu South by South West. Grupa zaczęła stopniowo zdobywać fanów w Ameryce spoza fandomu visual kei czy jrocka, a zarazem kontynuowała przenosiny do mainstreamu rocka, czyniąc swój wizerunek oraz brzmienie bardziej atrakcyjnymi dla przeciętnego słuchacza, a zarazem ciągle przyjemnymi dla miłośnika visual kei.
W 2007 roku miało miejsce historyczne wydarzenie dla fanów visualu w USA, kiedy to zapowiedziano Jrock Revolution, pierwszy pełnowymiarowy festiwal z udziałem wielu zespołów, który trwał dwa dni i odbył się w ten sam weekend co Memorial Day (przyp. tłum: amerykańskie święto ku czci żołnierzy poległych we wszystkich wojnach, obchodzone w większości stanów 30 maja) w Los Angeles w Kalifornii. Wystąpiło na nim siedem zespołów z Japonii, m.in. MIYAVI, Kagrra,, Alice Nine i girugamesh. Jako pierwsza tego rodzaju impreza visual kei w Stanach Zjednoczonych, koncert wyprzedał się natychmiast i ściągnął tłumy z całego świata.8 W tym roku także odbyła się pierwsza pełnowymiarowa trasa po terenie USA z DIR EN GREYem jako główną gwiazdą, w ramach której zespół odwiedził 16 miast.9
W następnym roku, 2008, działalność koncertowa osiągnęła szczyt z ponad setką występów visual kei. Także w tym czasie MUCC, D’espairsRay i THE UNDERNEATH zostali zaproszeni do wzięcia udziału w Rockstar Taste of Chaos Tour, co ułatwiło późniejsze dostrzeżenie visual kei przez przedstawicieli amerykańskiego mainstreamowego rocka.
Kiedy odbywała się Taste of Chaos Tour, takie zespoły jak MUCC i D’espairsRay nadal były zanurzone w visualu, czyniąc w ten sposób fakt zaakceptowania przez mainstreamową muzykę jeszcze większym osiągnięciem. Pomimo sukcesu trasy, nie miało to kontynuacji w postaci późniejszej współpracy koncertowej pomiędzy japońskimi i niejapońskimi zespołami i wydawało się, że niedługo po tym mainstreamowa Ameryka zapomniała o visual kei.
Mimo że w ciągu następnych lat visual kei nadal zyskiwał na popularności, działalność koncertowa znacząco spadła w 2009 roku. Mogło to wynikać z wielu powodów: krachu na giełdzie pod koniec 2008 roku i kryzysu ekonomicznego w w Stanach Zjednoczonych, a także epidemii wirusa grypy H1N1. Jednak nawet w tym okresie odbyło się kilka tras koncertowych: VAMPS odwiedził dziesięć miast w całym kraju, podczas gdy zespoły BLOOD i GPKISM zawitały do sześciu miejscowości wzdłuż Wschodniego Wybrzeża, a także zagrały w Teksasie.
Podczas gdy wczesne koncerty visual kei odbywały się głównie na konwentach anime, to sytuacja od 2007 roku, jak widać na wykresie poniżej, zmieniła się raptownie na korzyść klubów, których wykorzystanie wzrosło. To sygnały prawdopodobieństwa całkowitego sukcesu solowych koncertów i tras sprawiły, że wykorzystanie klubów stało się opłacalne i zagrożone minimalnymi stratami.
Jednak w trudnym finansowo czasie w 2009 roku organizatorzy zdecydowali się pracować raczej z konwentami anime niż prywatnie organizować trasy i solowe koncerty w klubach; było to bezpieczne posunięcie stosowane przez tych, którzy chcieli się upewnić, że nie poniosą strat w związku z planowanymi imprezami. W tamtym roku fani visual kei mieli okazję uczestniczyć w dwa razy większej ilości koncertów odbywających się w ramach konwentów anime, niż to miało miejsce w 2008 roku. Będziemy szerzej omawiać związek między visual kei i anime w siódmej części serii artykułów "Visual kei i anime".
Oprócz koncertów visual kei w Stanach Zjednoczonych, inne japońskie imprezy także zostały w tym roku odwołane ze względu na zagrożenie wirusem H1N1, wliczając w to wydarzenie organizowane przez firmę Volks doll, które miało się odbyć w Nowym Jorku pod nazwą Dolpha.10 A-KON, teksaski konwent anime, także przeżywał największe trudności z visual kei, kiedy to zespół L.MC odwołał swój występ miesiąc przed ze względu na zagrożenie H1N1.11
2010 rok był ekscytujący dla większości fanów visual kei z racji rekordowej ilości pełnowymiarowych tras - MIYAVI, D’espairsRay, VAMPS to tylko kilku spośród artystów, którzy przybyli w tym czasie do USA. Warto również podkreślić, że w tym roku wśród siedmiu koncertów zawitali do tego kraju ojcowie założyciele visual kei, X JAPAN.
Visual kei dotarł do Kanady kilka lat po pojawieniu się w Stanach Zjednoczonych. Jeden z pierwszych koncertów odbył się w ramach wspólnej trasy amerykańskich i japońskich zespołów The Family Values Tour w 2006 roku, kiedy to DIR EN GREY zagrał obok DEFTONES, KORNa i kilku innych formacji.12 Przez ponad dwa lata DIR EN GREY pozostawał jedynym artystą zaliczanym do tego stylu, który odwiedził ten obszar, występując w Toronto i Montrealu w ramach własnych tras.
W 2010 roku do Kanady dotarł MIYAVI w ramach NEO TOKYO SAMURAI BLACK WORLD TOUR i wystąpił zarówno w Vancouver, jak i Toronto. W lecie tego samego roku kraj ten odwiedził też D’espairsRay, grając na początku sierpnia jeden koncert w Toronto. Kilka tygodni później do Kanady powrócił DIR EN GREY, by wystąpić razem z fińską grupą wiolonczelistów Apocalyptica. Ostatnim koncertem viusal kei w 2010 były październikowe występy X JAPAN, które odwiedziło Vancouver i Toronto podczas swojej północnoamerykańskiej trasy.13
Jako że w 2011 odnotowano niewielką aktywność visual kei na terenie Kanady, kraj ten pozostaje w tyle za większością innych państw zachodnich pod względem ilości koncertów rocznie.
Podczas gdy zainteresowanie visual kei na rynkach międzynarodowych rosło mniej więcej w tym samym tempie, artyści visual kei nie ryzykowali udawania się poza Japonię i Stany Zjednoczone przez ponad dwa lata po swoim debiucie na Zachodzie. Pierwszym zespołem, który w 2005 odważył się pojechać do Ameryki Środkowej, był BLOOD.14
W ciągu pierwszych kilku lat po pierwszej wizycie BLOOD w Meksyku, nie tylko był on jedynym zespołem, który w tym roku przyjechał do Ameryki Środkowej, ale zarazem Meksyk był jedynym krajem, który ta grupa z początku odwiedziła; sytuacja zmieniła się w 2007 roku, kiedy formacja Charlotte wykonała skok na głęboką wodę i pojechała do Brazylii, by pozdrowić fanów, cierpliwie czekających na swoją kolej.15
W ciągu następnych dwóch lat zarówno Ameryka Środkowa, jak i Południowa odnotowały nagły wzrost ilości koncertów, a liczni artyści odwiedzali kraje wzdłuż całego kontynentu, w tym Kostarykę, Argentynę i Chile. Punkt kulminacyjny nastąpił w 2009, kiedy to odbyło się czternaście koncertów pięciu rożnych artystów, wliczając w to krótkie trasy MIYAVIego, An Cafe i LM.C.
Jednakże w 2010 roku działalność zespołów visual kei na obydwu tych obszarach zaczęła się kurczyć, ale mimo to fani mieli okazję uczestniczyć w pięciu koncertach dzięki Versailles -Philharmonic Quintet-, który zagrał w czterech krajach Ameryki Południowej.16 Niedługo później kontynent ten odwiedził zespół VAMPS, który dał jeden koncert w Chile. Wzięło w nim udział 5 000 fanów, co szybko przyciągnęło uwagę japońskiej prasy.
Mimo że w Ameryce Środkowej i Południowej nie odbywa się tyle samo koncertów visual kei co na innych obszarach, to w 2011 odnotowano wzrost ich ilości, jako że kilku artystów już zapowiedziało tam swoje koncerty.
Na długo przed pojawieniem się visual kei na amerykańskiej scenie muzycznej, nienależące do tego nurtu japońskie zespoły odwiedzały Stany Zjednoczone i cieszyły się sporą ilością publiczności - dobrymi przykładami są tu Shonen Knife, który grał w 1990 z amerykańską grunge'ową formacją Nirvana18 na specjalnym koncercie Japan Nite podczas South by Southwest Tour, a także wczesne popowe zespoły występujące na konwentach poświęconych japońskiej animacji na początku tego tysiąclecia. Pomimo wzrastającej popularności visual kei, nie jest on ani akceptowany, ani promowany na tym samym poziomie, co artyści nievisualowi, bez wątpienia z rożnych powodów. Musimy sobie zdawać sprawę, że zachodnim odbiorcom androgyniczny wygląd muzyków visual kei może przeszkadzać, a oni sami mogą być postrzegani jako "homoseksualiści". Ponadto wielu fanów może z tego względu odrzucać ten nurt, pomimo obecności w ich własnej kulturze podobnych artystów, takich jak wybitni pod względem wizualnym amerykańscy muzycy Marilyn Manson czy Lady Gaga. Szerzej zajmiemy się tym tematem w dziewiątym artykule z serii, "Glam rock, visual rock i artyści inspirowani visualem".
Mimo że zarówno visualovi, jak i nievisualowi artyści śpiewają głównie po japońsku, to ponieważ ci drudzy obejmują różne gatunki, np. PUFFY wykonuje pop, a Jero muzykę enka, jest im łatwiej włączyć się w mainstream z wyższym poziomem akceptacji niż w rynki niszowe, takie jak rock czy visual kei. Ponadto, więcej wytwórni nagraniowych i organizatorów jest chętnych do sfinansowania pełnych tras lub koncertów, jeśli istnieje pewność, że będą się opłacać i przyciągną tłumy.
Patrząc na zestawienie visualowych i nievisualowych koncertów w Stanach Zjednoczonych, staje się oczywiste, że w minionej dekadzie visual kei znajdował się w głębokim cieniu nievisualowej muzyki japońskiej. Jednakże nie oznacza to, że scena ta nie jest aktywna.
Warto także zaznaczyć, że pomimo kryzysu ekonomicznego w 2008 i zagrożenia epidemią wirusa H1N1, ilość koncertów nievisualowych artystów w 2009 roku wzrosła. Mimo to wzrost ten nie wskazuje wyraźnie, że z Japonii przybyło więcej zespołów nievisualowych. Częściowo za taki stan rzeczy odpowiadają artyści japońscy mieszkający w Stanach Zjednoczonych, tacy jak Peelander Z, którzy w tym czasie występowali wielokrotnie. Peelander Z na przykład w ciągu tych dziesięciu lat dał 670 koncertów w USA.19
Bądź z nami w następnym tygodniu i przeczytaj wywiad z Jimim Aomą, byłym basistą visualowego zespołu Chemical Pictures. Będzie on opowiadał o swoich doświadczeniach nie tylko związanych z byciem częścią sceny visual kei oraz członkiem grupy, ale i byciem jedynym Amerykaninem w całkowicie japońskim zespole.
______________________________________________________________
Słowo od autora: Chociaż starałam się odmalować bardzo dokładny obraz sceny visual kei za granicą, nie jestem ekspertem i nie mogę zagwarantować, że będzie idealny. Mogą być tacy artyści, których zaliczyłam do visualu, a z czym czytelnicy mogliby się nie zgodzić, i odwrotnie. Mam nadzieję, że odbierzecie te informacje jako użyteczne i wnikliwe, a także tak dokładne, jak to tylko było możliwe. Mimo to przepraszam, jeżeli się okaże, że obraz ten rozpadł się od pęknięć.
[1] Allison, Anne (2006) Millennial Monsters. Berkeley: University of California Press. s. 165.
[2,5] Project A-KON [dok. elektr.] http://en.wikipedia.org/wiki/Project_A-Kon [ dostęp: 04.04.2011]
[3] Katsucon [dok. elektr.] http://en.wikipedia.org/wiki/Katsucon [dostęp: 28.05.2011]
[4] Anime Central [dok. elektr.] http://en.wikipedia.org/wiki/Anime_Central [dostęp: 31.05.2011]
[6] D’espairsRay JaME Schedule [dok. elektr.] http://www.jame-world.com/us/artists-schedule-177-d-espairsray.html [dostęp: 2011]
[7] Jrock Connection [dok. elektr.] http://www.jame-world.com/test/%20http://www.animecons.com/events/info.shtml/771/Jrock_Connection_2005 [dostęp: 2011]
[8] JaME (2007) Behind the Scenes Interview with Jrock Revolution Organizers [dok. elektr.] http://www.jame-world.com/us/articles-2477-behind-the-scenes-interview-with-jrock-revolution-organizers.html%20 [dostęp: 2011]
[9] Blabbermouth.net (2006) Dir En Grey: US Tour Dates Announced [dok. elektr.] http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=62008 [dostęp: 2011]
[10] Dolls Party in New York 4 (2009) A message to American SD Owners and All Doll Fans [dok. elektr.] http://site.volksusa.com/html/2009/dolls_party_ny_4/ [dostęp: 2011]
[11] Wywiad mailowy przeprowadzony z Jessem Reade’m z A-Kon w dn. 06.03. 2011.
[12] Timeline [dok. elektr.] http://www.direngrey.co.jp/english/e-timeline/ [dostęp: 2011]
[13] Canada JaME Schedule [dok. elektr.] http://www.jame-world.com/us/concerts-2006-03-country-ca.html [dostęp: 2011]
[14] Blood JaME Schedule [dok. elektr.] http://www.jame-world.com/us/artists-schedule-67-blood.html [dostęp: 2011]
[15] Charlotte JaME Schedule [dok. elektr.] http://www.jame-world.com/us/artists-schedule-234-charlotte.html [dostęp: 2011]
[16] Versailles JaME Schedule [dok. elektr.] http://www.jame-world.com/us/artists-schedule-682-versailles-philharmonic-quintet-.html [dostęp: 2011]
[17] Natalie (2011) Vamps 6 kakoku angya no nekkyou world tour nanbei chile de kanketsu [dok. elektr.] http://natalie.mu/music/news/40195%3Cbr%20/%3E [dostęp: 17.06.2011]
[18] Metroactive Music (2003) Knife Fight [dok. elektr.] http://www.jame-world.com/test/%20http://www.metroactive.com/papers/metro/10.02.03/shonen-0340.html [dostęp: 01.04.2011]
[19] Past Shows [dok. elektr.] http://www.peelander-z.com/eng/shows/past_shows.html [dostęp: 2011]
